Voor je begint…

Zelfstandige journalisten vormen een belangrijke groep binnen het vak: ongeveer een vierde van het totale Vlaamse journalistenbestand is freelancer. Eind april 2015 telde de VVJ-databank 653 zelfstandige (stagiair-)beroepsjournalisten, tegenover 1980 loontrekkenden.

Daarnaast zijn er nog 116 persmedewerkers lid van de VVJ. Van de 653 voltijdse freelancers hebben er 534 het statuut van erkend beroepsjournalist en zijn er 119 stagiairs-beroepsjournalist.

Ongebonden

Foto: Didier Lebrun © Photo News
Foto: Didier Lebrun
© Photo News

Freelancejournalistiek is van alle tijden. Veel zelfstandige journalisten zouden geen ander statuut willen. Freelancers hebben overigens de meest schitterende journalistieke producten geleverd. Precies een gevolg, zeggen zij, van hun ongebondenheid.

Het neemt niet weg dat freelancejournalistiek ook heel wat schaduwzijden heeft. Zo voelen bijvoorbeeld nogal wat collega’s zich in het statuut van zelfstandige ‘gedwongen’, terwijl ze eigenlijk liever een (eventueel deeltijdse) arbeidsovereenkomst zouden hebben en daar door hun manier van werken eigenlijk ook recht op hebben. Maar voor de mediahuizen is het kostenplaatje van zo’n ‘valse zelfstandige’ een stuk voordeliger. En vooral: hij kan makkelijker worden in- en uitgeschakeld door de redactiechefs.

Kostelijke stiel

Los hiervan hebben veel freelancers niet bepaald een statuut om over naar huis te schrijven. Doorgaans liggen de honoraria voor zowel redactioneel als visueel werk erg laag, en dat terwijl de investeringen en kosten vrij hoog uitvallen. Niet zelden worden zelfstandigen ook opgezadeld met een te zware werkdruk en ondankbare werkomstandigheden. Over de behandeling van het geproduceerde werk door eindredacties – en de daarmee samenhangende eindaansprakelijkheid – bestaan eveneens nogal wat klachten.

Journalistiek is – nog altijd – hét beroep bij uitstek dat jonge mensen aantrekt, maar het is evenzeer met stip het vak dat hen ook weer uitspuwt. Voor zelfstandige journalisten geldt die vaststelling nog meer dan voor loontrekkenden. Het verloop in de sector is dan ook groot.

Valkuilen vermijden

In het vademecum voor zelfstandige journalisten wijst de VVJ op de valkuilen van het vak en geeft praktische tips. Tegelijk moet de publicatie redactieverantwoordelijken en directies inspireren. Hen zou het sieren de freelancejournalist met meer respect te behandelen dan ze vandaag soms doen.

Als de mediahuizen niet bereid zijn tot serieuze engagementen, dan kunnen de politici ervoor zorgen dat de situatie van de freelancejournalist verbetert. Dat komt niet alleen die journalist, maar ook de kwaliteit van het nieuwsaanbod – en bij uitbreiding de democratie – ten goede.

Tot slot nog dit: als in de tekst sprake is van ‘de journalist’, dan wordt het voornaamwoord ‘hij’ gebruikt. Vanzelfsprekend geldt alles wat gezegd wordt ook voor ‘zij’.

Terug naar ‘Freelancen voor anderen’