‘Journalist’ is geen wettelijk erkend begrip en dus evenmin een beschermde titel, zodat om het even wie zich journalist kan noemen.

Toch heeft de wet voor journalisten die professioneel actief zijn twee beschermde beroepsstatuten uitgewerkt: dat van ‘beroepsjournalist’ voor wie actief is in de algemene informatiemedia en dat van ‘journalist van beroep’ voor wie werkt voor gespecialiseerde media.

Beroepsjournalist

© Photo News
© Photo News

Wie in hoofdberoep journalistiek actief is in een medium dat algemene berichtgeving verstrekt, kan aanspraak maken op de titel van beroepsjournalist. Een bijkomende voorwaarde tot erkenning is dat je je journalistieke activiteit niet combineert met een ‘commerciële nevenactiviteit’. Je moet minstens twee jaar actief zijn als journalist voordat je kunt worden erkend, maar in die aanloopperiode kun je de titel van stagiair-beroepsjournalist voeren, als je drie maanden beroepsactiviteit kunt voorleggen.

Erkenningscommissie

De titel van beroepsjournalist wordt toegekend door een officiële Erkenningscommissie (www.cebj.be) die uit beroepsjournalisten en uit mediadirecteuren bestaat – van elk evenveel. De titel van stagiair kun je verkrijgen bij de beroepsvereniging VVJ.

Van de freelancers eist de erkenningscommissie dat ze een inkomen kunnen bewijzen dat beantwoordt aan het minimumloon voor werknemers. Het verbod van combinatie met een commerciële nevenactiviteit stelt velen vaak voor de keuze: ofwel het statuut van beroepsjournalist aanhouden en dus niet combineren met commerciële nevenopdrachten, ofwel toch commerciële nevenactiviteiten ontplooien en bijgevolg afstand doen van de erkenning als beroepsjournalist. De VVJ pleit overigens voor een versoepeling van de wet op dat vlak: combineren met een commerciële nevenactiviteit zou moeten kunnen, voor zover dat de ‘onafhankelijkheid’ van de journalist niet in het gedrang brengt.

Erkenningsvoorwaarden

Om toe te zien op de naleving van de erkenningsvoorwaarden, eist de Erkenningscommissie dat freelancejournalisten enkele documenten voorleggen: een kopie van de belastingaanslag van de jongste twee jaar en een overzichtsstaat van de uitgever(s) over diezelfde periode. Als de overzichtsstaat niet voorhanden is, dan kan die worden vervangen door een kopie van de fiscale fiches (281.50 of 281.45), of door kopieën van alle uitgaande facturen van de jongste twee jaar.

Veel niet weinig freelancers is die controle een doorn in het oog; ze hebben het over een schending van hun privacy en mogelijke bedrijfsgeheimen en over een ongelijke behandeling, vergeleken met loontrekkende journalisten.

Zelfstandige journalisten vormen een belangrijke groep binnen het vak: ongeveer een derde van de professionele journalisten in Vlaanderen is freelancer. In maart 2018 telde de VVJ-databank 675 zelfstandige (stagiair-)beroepsjournalisten en journalisten van beroep (een categorie die er voor het eerst wordt bijgerekend), tegenover 1881 loontrekkenden. Daarnaast zijn er nog 195 persmedewerkers lid van de VVJ in 2018. Het grootste deel daarvan is aan de slag als freelancejournalist (141 om precies te zijn).

Als je als beroepsjournalist bent erkend, krijg je van de FOD Binnenlandse Zaken officiële persdocumenten. Als stagiair krijg je van de VVJ een stageperskaart die ongeveer dezelfde waarde heeft als de officiële perskaart. Die documenten verlenen vaak exclusieve toegang tot evenementen (bijvoorbeeld bij de parlementen, politie en justitie, het vorstenhuis) of zijn soms een voorwaarde voor het verkrijgen van specifieke accreditaties (bijvoorbeeld in de sportwereld of in de culturele sector).

Andere voordelen van een erkenning liggen in soms aanzienlijke prijskortingen bij het openbaar vervoer (gratis bij NMBS), bij luchtvaartmaatschappijen en bij diverse instanties, onder meer in de culturele sector.

Lidmaatschap

Als beroepsjournalist kun je bovendien lid worden van de Vlaamse Vereniging van Journalisten (VVJ) / Algemene Vereniging van Beroepsjournalisten in België (AVBB). Het lidgeld voor het jaar 2018 bedraagt € 125. Stagiairs betalen (in de eerste twee jaar van hun carrière dus) € 90. Leden die hun werkelijke beroepskosten fiscaal aftrekken (in plaats van het wettelijke kostenforfait), kunnen dat lidgeld volledig als beroepskosten inbrengen.

Journalist van beroep

Voor journalisten die professioneel actief zijn in de ‘gespecialiseerde media’, of de vakpers, geldt tot nu een ander wettelijk statuut: dat van ‘journalist van beroep‘. Die groep – traditioneel journalisten van de ‘periodieke pers’ genoemd – telt een vijfhonderdtal journalisten. Ook zij hebben officiële persdocumenten, die wel wat verschillen van die van de beroepsjournalisten. Sinds 2017 kunnen die journalisten bij de VVJ aansluiten als lid, dit na een fusie met de VJPP, vroegere beroepsunie van de journalisten van de periodieke pers.

Journalist in bijberoep

Sinds 2006 kun je ook als ‘persmedewerker‘ lid worden van de VVJ.

Het gaat om correspondenten die in nevenberoep journalistiek werk verrichten voor kranten, magazines en omroepen. Dat is geen officiële erkenning zoals de beroepsjournalisten die krijgen, maar voor een lidgeld van € 75 kun je wel een beroep doen op informatie en service van het VVJ-secretariaat, met name voor vragen van administratieve, sociale, juridische of deontologische aard. Tevens krijg je de mogelijkheid in te tekenen op de collectieve polis ‘beroepsaansprakelijkheid’ die de AVBB voor haar leden heeft onderhandeld. En net als de beroepsjournalisten ontvang je het maandblad De Journalist en de Journalistenagenda, en krijg je online toegang tot onze volledig website, inclusief dit Vademecum voor freelancers. Meer info: www.journalist.be.

 

Terug naar ‘Starten als freelancer’