‘Journalist’ is geen wettelijk erkend begrip en dus evenmin een beschermde titel, zodat om het even wie zich journalist kan noemen.

Toch heeft de wet voor journalisten die professioneel actief zijn twee beroepsstatuten uitgewerkt: dat van ‘beroepsjournalist‘ voor wie actief is in de algemene informatiemedia en dat van ‘journalist van beroep‘ voor wie werkt voor gespecialiseerde media.

Beroepsjournalist

© Photo News
© Photo News

Wie in hoofdberoep journalistiek actief is in een medium dat algemene berichtgeving verstrekt, kan aanspraak maken op de titel van beroepsjournalist. Een bijkomende voorwaarde tot erkenning is dat je je journalistieke activiteit niet combineert met een ‘commerciële nevenactiviteit’. Je moet minstens twee jaar actief zijn als journalist voordat je kunt worden erkend, maar van zodra je al drie maanden bezig bent, kun je de titel van stagiair-beroepsjournalist voeren.

Erkenningscommissie

De titel van beroepsjournalist wordt toegekend door een officiële Erkenningscommissie die paritair is samengesteld uit beroepsjournalisten en mediadirecteurs. De titel van stagiair kun je verkrijgen bij de beroepsvereniging VVJ.

Van de freelancers eist de erkenningscommissie dat ze een inkomen kunnen bewijzen dat beantwoordt aan het minimumloon voor werknemers. Het verbod van combinatie met een commerciële nevenactiviteit stelt velen vaak voor de keuze: ofwel het statuut van beroepsjournalist aanhouden en dus niet combineren met commerciële nevenopdrachten, ofwel toch commerciële nevenactiviteiten ontplooien en bijgevolg afstand doen van de erkenning als beroepsjournalist. De VVJ pleit overigens voor een versoepeling op dat vlak: combineren met een commerciële nevenactiviteit zou moeten kunnen, voor zover dat de ‘onafhankelijkheid’ van de journalist niet in het gedrang brengt.

Erkenningsvoorwaarden

Om toe te zien op de naleving van de erkenningsvoorwaarden, eist de Erkenningscommissie dat freelancejournalisten enkele documenten voorleggen: een kopie van de belastingaanslag van de jongste twee jaar en een overzichtsstaat van de uitgever(s) voor diezelfde periode. Als dat overzicht niet voorhanden is, kan het worden vervangen door een kopie van de fiscale fiches (281.50 of 281.45), of door kopieën van alle uitgaande facturen van de jongste twee jaar.

Voor niet weinig freelancers is die controle een doorn in het oog. Ze hebben het over schending van de privacy en eventueel bedrijfsgeheimen en over een ongelijke behandeling, vergeleken met loontrekkende journalisten.

Zelfstandige journalisten vormen een belangrijke groep binnen het vak: ruim een vierde van de professionele journalisten in Vlaanderen is freelancer. In december 2019 zijn er 720 zelfstandige (stagiair-)beroepsjournalisten en journalisten van beroep, tegenover 1869 loontrekkenden. Daarnaast zijn nog 177 zelfstandige journalisten in bijberoep lid van de VVJ.

Als je wordt erkend als beroepsjournalist, krijg je van de FOD Binnenlandse Zaken officiële persdocumenten. Als stagiair krijg je van de VVJ een stageperskaart die ongeveer dezelfde waarde heeft als de officiële perskaart. Die documenten verlenen vaak exclusieve toegang tot evenementen (bijvoorbeeld bij de parlementen, politie en justitie, het vorstenhuis) of zijn soms een voorwaarde voor het verkrijgen van specifieke accreditaties (bijvoorbeeld in de sportwereld of in de culturele sector).

Een erkenning levert daarnaast ook nog andere voordelen op vlak van mobiliteit, telefonie, aankopen bij uitgeverijen of afsluiten van beroepsgerelateerde verzekeringen.

Lidmaatschap

Als beroepsjournalist kun je bovendien lid worden van de Vlaamse Vereniging van Journalisten (VVJ) / Algemene Vereniging van Beroepsjournalisten in België (AVBB). Het lidgeld voor het jaar 2020 bedraagt € 125. Stagiairs betalen (in de eerste twee jaar van hun carrière dus) € 90. Leden die hun werkelijke beroepskosten fiscaal aftrekken (in plaats van het wettelijke kostenforfait), kunnen dat lidgeld volledig als beroepskost inbrengen.

Journalist van beroep / beroepsjournalist bij de vakpers

Voor journalisten die professioneel actief zijn in de ‘gespecialiseerde media’, of de vakpers, geldt tot nu een ander wettelijk statuut: dat van ‘journalist van beroep’. Die groep – traditioneel journalisten van de ‘periodieke pers’ genoemd – telt momenteel in België ongeveer 286 journalisten. Concreet voor Vlaanderen zijn er dat 186 (cijfers van maart 2020). Ook zij hebben officiële persdocumenten, die zeer gelijklopend zijn met die van de beroepsjournalisten. Sinds 2017 kunnen ook deze vakpersjournalisten lid worden bij de VVJ, dit na een fusie met de VJPP, vroegere beroepsunie van de journalisten van de periodieke pers.

Journalist in bijberoep

Ook journalisten in bijberoep kunnen als ‘persmedewerker’ lid worden van de VVJ. Niet zelden gaat het daarbij om correspondenten die in bijberoep lokale verslaggeving doen, maar ook andere profielen zijn denkbaar. Als persmedewerker krijg je geen officiële erkenning zoals die van de beroepsjournalisten, maar voor een lidgeld van € 75 kun je wel een beroep doen op de informatieverstrekking en service van het VVJ-secretariaat, met name voor vragen van administratieve, sociale, juridische of deontologische aard. En net als de beroepsjournalisten ontvang je het maandblad De Journalist en de Journalistenagenda, en krijg je online toegang tot onze volledig website. Meer info: www.journalist.be.

Terug naar ‘Starten als freelancer’