Het aanbod van freelancewerk is traditioneel veel hoger dan de vraag ernaar. Dat geldt overigens voor het metier in het algemeen: zij die solliciteren naar een job in de journalistiek vormen een veelvoud van degenen die uiteindelijk aan een arbeidsovereenkomst geraken.

Overaanbod

Dat overaanbod verzwakt uiteraard je onderhandelingspositie op de markt. Al te vaak blijken collega’s bereid te werken tegen nog lagere prijzen en moeilijker werkomstandigheden dan jij. Mopperen helpt niet echt: uitgevers gooien je voor de voeten dat er een heleboel anderen staan te trappelen om je plaats in te nemen. Het resultaat is dat vooral beginners zich (te) snel plooien naar de tarieven die hun worden voorgelegd. En dat nogal wat zelfstandige journalisten – zeker in het begin van de carrière – zwarte sneeuw zien. Er zijn voldoende studies die bevestigen dat zelfstandigen in het algemeen het vandaag moeilijk hebben. Journalisten vormen daarop zeker geen uitzondering. De enige uitweg is collectief weerwerk bieden. Wat syndicale steun of politieke druk kan ook altijd helpen.

Eerste stappen

© Photo News
© Photo News

Hoe zet je je eerste stappen in de mediawereld als zelfstandig journalist? Tenzij je het geluk hebt op zekere dag ‘gevraagd’ te worden om iets voor een blad of omroep te doen, zul je zelf met concrete voorstellen naar een redactie moeten stappen. Misschien ken je in de sector wel iemand persoonlijk, en dan moet je daar absoluut gebruik van maken. In de ene redactie moet je uiteindelijk bij de hoofdredacteur of nieuwsmanager zijn, in de andere bij een rubriekverantwoordelijke. Nog elders houdt iemand zich specifiek bezig met alle zelfstandige medewerkers.

Omschrijf in dit soort contacten duidelijk het opzet en de inhoud van je project, plus de wijze waarop je het wil uitwerken. Toon dat je een zaak hebt. Leg desgevallend een panklare bijdrage voor. Heb ook geen schrik om je werk meermaals te laten renderen. Hier lees je hoe je dat kunt doen.

Aangetekende zending als garantie

Soms word je lelijk in de luren gelegd. Je hebt een schitterend idee, een redactiechef zegt ‘nee’, maar laat het idee vervolgens uitwerken door iemand anders. Hiertegen kun je je voorzorgen nemen. Voor je het idee ergens presenteert, schrijf je het gedetailleerd uit, zodat het een echte format wordt, en stuur je het aangetekend aan jezelf op. Als de aangetekende zending arriveert, laat je de enveloppe ongeopend. Je hebt daarmee een gedagtekend bewijsstuk dat die format op een bepaalde datum van jou was.

Verschillende media

Verwacht als nieuwkomer alleszins niet dat men automatisch zal publiceren wat je hebt aangeboden. Bovendien zul je je vaak moeten plooien naar de tarieven die in het betrokken medium gelden. Hou er ook rekening mee dat je bijdrage wel eens duchtig kan worden herwerkt.

We raden je aan, zeker in de beginfase, voor verschillende media te werken. Op die manier zul je uiteindelijk zelf kunnen uitmaken waar je je het best thuis voelt en ook het eerlijkst wordt vergoed. Uit onderzoek is ook gebleken dat je het efficiëntst werkt als je iets graag doet.

De Verhalenmarkt

Sinds midden 2017 is het ook mogelijk je verhalen aan te bieden op het platform De Verhalenmarkt. Dat is een Nederlands-Vlaamse samenwerking om freelancejournalisten en uitgevers van bladen op een gerichte manier met elkaar in contact te brengen. Op die manier krijgt zowel de freelancer als de uitgever een veelvoud aan mogelijkheden aangeboden.

Daarnaast is er De Coöperatie, een mediabedrijf van en voor freelancejournalisten. Leden krijgen faciliteiten zoals een werkplek, technologie, een collectieve arbeidsongeschiktheidsverzekering, een eigen website, training en cursussen, netwerking, verkoop, crowdfunding, een eigen financieel fonds en meer. De Coöperatie is ook mede-eigenaar van Reporters Online. Voor € 5 kun je als VVJ-lid aansluiten bij De Coöperatie.

(Stagiair-)beroepsjournalist

Nog een laatste beginnerssuggestie: probeer zo snel mogelijk het statuut van stagiair-beroepsjournalist te verwerven (dat kan al na drie maanden), en later dat van beroepsjournalist (na twee jaar). Zo’n erkenning geeft je weliswaar geen garantie op werk, maar het doet toch altijd deuren opengaan. Hou er wel rekening mee dat het statuut van beroepsjournalist niet verenigbaar is met ‘commerciële nevenactiviteiten’. Dat stelt journalisten voor een principiële keuze:

  • ofwel erkend worden als beroepsjournalist met de daarbij horende faciliteiten, maar dan wel afzien van structurele commerciële bijverdiensten;
  • ofwel (voorlopig) afzien van het statuut van beroepsjournalist en zo de mogelijkheid behouden om commerciële nevenactiviteiten te ontplooien.

Terug naar ‘Starten als freelancer’